Prawo

15 styczeń 2026

Separacja prawna, a separacja faktyczna – porównanie

Rozwód z prawnego punktu widzenia to definitywne zakończenie małżeństwa, ze wszystkimi jego konsekwencjami, czy to w zakresie majątku wspólnego, czy też dziedziczenia. Rozwód powoduje, że byt małżeński przestaje istnieć i w świetle prawa byli małżonkowie stają się dla siebie obcymi osobami. Prawomocne orzeczenie rozwodu powoduje, że skutku w postaci ustania więzi małżeńskich nie można cofnąć, co oznacza, że jeżeli byli małżonkowie ponownie chcą tworzyć małżeństwo, muszą skorzystać powtórnie z całej procedury zawarcia związku małżeńskiego.

Separacja jako alternatywa dla rozwodu

W znacznej części postępowań sądowych małżonkowie wnoszą konsekwentnie o orzeczenie przez Sąd rozwodu, a zatem o zakończenie ich związku w pełnym tego słowa znaczeniu. Istnieją jednak takie sytuacje, kiedy strony nie są gotowe na trwałe zakończenie małżeństwa. Stać za tym mogą przeróżne okoliczności, poczynając od względów religijnych, a kończąc na bardziej złożonych emocjonalnie relacjach. Ustawodawca wychodząc naprzeciw takich osób, z uwzględnieniem zasady trwałości małżeństwa wprowadził do regulacji prawnych alternatywę w postaci instytucji separacji.

Przesłanki orzeczenia separacji i szansa na pojednanie

Przypomnijmy, że jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Przesłankami zatem rozwodu są zupełność i trwałość rozpadu trwającego związku. Jeżeli pomiędzy małżonkami zaistniał zupełny rozkład, ale nie nosi on cech trwałości nie możemy mówić o rozpadzie pożycia, a co za tym idzie o możliwości orzeczenia rozwodu. Wymogi do zastosowania instytucji separacji w porównaniu z wymogami do instytucji rozwodu są więc mniej rygorystyczne. W przypadku separacji konieczne jest wystąpienie wyłącznie zupełnego rozkładu pożycia, który nie musi być jednak, jak w wypadku rozwodu, trwały. W uproszczeniu, możemy przyjąć, że uzyskanie orzeczenia separacji jest nieco łatwiejsze od uzyskania samego rozwodu. Ustawodawca omijając przesłankę trwałości rozkładu miał na uwadze restytucyjny charakter separacji, ponieważ istnieje jeszcze szansa na powrót małżonków do wspólnego pożycia. W przeciwieństwie do orzeczenia rozwodu, w przypadku separacji małżonkowie mogą żądać jej zniesienia i kontynuować swój związek małżeński.

Separacja faktyczna a brak skutków prawnych

W terminologii powszechnej funkcjonują dwa rodzaje separacji, separacja sądowa (prawna) oraz tzw. separacja faktyczna. Pomimo tego, że brzmią podobnie nie mają tych samych skutków prawnych.

W logicznej konsekwencji, separacja faktyczna w istocie poprzedza separację sądową, ale nie jest uregulowana przez przepisy. Jest to zatem sytuacja, kiedy małżonkowie realnie przestali żyć jak małżeństwo i realizować względem siebie wynikające z istoty małżeństwa- obowiązki, ale nie jest to potwierdzone wyrokiem. Jak wskazał w uzasadnieniu uchwały z 7.08.1974 r., III CZP 46/74 Sąd Najwyższy: „Obowiązujące prawo rodzinne nie normuje, jak wiadomo, skutków prawnych faktycznej separacji małżonków. W zasadzie więc w czasie tej separacji trwają wszystkie skutki wynikające z zawarcia małżeństwa, w szczególności obowiązek małżonków wzajemnej pomocy i zaspokajania potrzeb rodziny’’. Separacja faktyczna nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych pomimo, że małżonkowie od lat nie utrzymują ze sobą kontaktów i żyją już w innych związkach. Z prawnego punktu widzenia nadal po sobie dziedziczą i mogą być pociągnięci do wzajemnej odpowiedzialności.

Zasady orzekania separacji sądowej (prawnej)

Separacja sądowa (prawna), jak sama nazwa wskazuje musi zostać przeprowadzona w Sądzie, który orzeka ją wyrokiem. Zgodnie z art. 611 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację.
2. Jednakże mimo zupełnego rozkładu pożycia orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
3. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków.

Skutki separacji orzeczonej przez sąd

Orzeczenie separacji sądowej ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jednak małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa.

Radca Prawny Katarzyna Brodziak – radca prawny, adwokat, mediator sądowy, założycielka kancelarii prawnej radcy prawnego i mediatora z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

Siedziba Kancelarii (radca prawny, adwokat) znajduje się w Częstochowie przy ul. Dąbrowskiego 26 lok. 2, jednakże zasięg terytorialny i termin świadczonych usług jest dostosowany do potrzeb naszych Klientów. Jeżeli mieszkasz w takich miejscowościach jak Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłobuck, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Krzepice, Lipie, Miedźno, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Opatów, Panki, Poczesna, Popów, Przystajń, Rędziny, Starcza i Wręczyca Wielka, Lubliniec, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Pawonków i Woźniki, Myszków, Dąbrowa Zielona, Irządze, Koniecpol, Koziegłowy, Kroczyce, Lelów, Niegowa, Poraj, Przyrów, Szczekociny, Włodowice i Żarki – to Sądem, który będzie właściwy do przeprowadzenia postępowania, będzie Sąd Okręgowy w Częstochowie.

Kancelaria (radca prawny, adwokat) świadczy usługi na rzecz osób z Częstochowy oraz Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłobuck, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Krzepice, Lipie, Miedźno, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Opatów, Panki, Poczesna, Popów, Przystajń, Rędziny, Starcza i Wręczyca Wielka, Lubliniec, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Pawonków i Woźniki, Myszków, Dąbrowa Zielona, Irządze, Koniecpol, Koziegłowy, Kroczyce, Lelów, Niegowa, Poraj, Przyrów, Szczekociny, Włodowice i Żarki.

8 grudzień 2025

Najczęstsze błędy podczas mediacji: Czego unikać, aby mediacja się powiodła?

Katarzyna Brodziak Prawo

Czy mediacje mają prawo bytu w przypadku, gdy zwaśnione strony są pełne negatywnych emocji, żalu i rozgoryczenia? Czy podejmowanie rozmów i negocjacji ma jakikolwiek sens w przypadku przedsiębiorców, gdy nienależycie wykonane umowy i nieopłacone faktury budzą frustrację? Czy mediacje to nie strata czasu?

To są najczęstsze dylematy stron, które stają przed wyborem podjęcia próby mediacji, a toczeniem postępowania sądowego.

Najczęstsze błędy stron, które pozostają w konflikcie

Jest odgórne założenie, że jeśli sami nie byli w stanie osiągnąć porozumienia na etapie przedsądowym, to tym bardziej nie zmieni tego mediator. Tymczasem, wbrew pozorom, udział w sporze obcej osoby trzeciej, bezstronnej z odpowiednim przygotowaniem i podejściem potrafi odwrócić bieg sprawy o przysłowiowe 180 stopni. W większości spraw okazuje się, że brak konsensusu nie wynika ze złej woli stron, a z totalnego braku zrozumienia, niedopowiedzeń, czy złej interpretacji słów adwersarza. Każdy, kto jest w konflikcie, mimo wszystko tego konfliktu nie chce, gdyż wiąże się to ze złymi emocjami, czasem i stratą pieniędzy, a tego nikt nie lubi. W mediacjach nie ma przegranych i wygranych, ugoda mediacyjna polega na wzajemnych ustępstwach, które w ogólnym rozrachunku i tak są bardziej opłacalne aniżeli kontynuowanie długoletniego, ale przede wszystkim niepewnego w rozstrzygnięciu, sporu. Są to wspólnie wypracowane ustępstwa, które strony są w stanie ponieść, aby osiągnąć spokój, stabilność emocjonalną, ale również finansową oraz zamknąć ten rozdział życia i pójść dalej.

Mediacje prowadzone są pomiędzy stronami pozostającymi w konflikcie, posiadającymi wzajemne roszczenia i pretensje. To powoduje, że spotkanie mediacyjne z reguły zaczyna się w napiętej atmosferze z osobami wrogo do siebie nastawionymi. Każdy ma bowiem swoje racje, o których nieomylności jest przekonany, każdy ma swoją perspektywę i opinię, z których nie chce rezygnować, każdy nosi w sobie urazę, wzajemne żale za to, co się wydarzyło, co było, za wypowiedziane – często w emocjach – słowa. Gdy ludzie pozostają w permanentnym konflikcie, często wynikającym z niedopowiedzeń i złej interpretacji to wizyta u mediatora i świadomość, że spotkanie jest ściśle związane ze sporem, powoduje buńczuczne nastawienie stron i założenie, że się i tak nie zostanie zrozumianym. Przede wszystkim jednak strony przychodzą z przeszłością, z tym, co się już wydarzyło, co zostało zapamiętane i mowa tu o tych złych wspomnieniach, które zupełnie przesłoniły wszystkie te momenty, które były dobre.

Tymczasem, aby zrobić krok do przodu i zmienić coś w istniejącym i zastygłym sporze, musimy wypracować w sobie świadomość, że przeszłości już nie ma, a przyszłość jeszcze nie istnieje. Jesteśmy tu i teraz i na tym należy się skupić, biorąc pod uwagę swoje najlepsze interesy. Dostrzeganie tego, co jest tu i teraz wymaga mentalnej samodyscypliny, przynosi wytchnienie, spokój i ulgę, a to otwiera drzwi do porozumienia, ugody i pozwala zrobić kolejne kroki w życiu.

„Najbardziej intensywne konflikty, jeżeli zostaną rozwiązane, pozostawiają po sobie poczucie bezpieczeństwa i wewnętrznego spokoju, którego nie można łatwo zakłócić. To właśnie te intensywne konflikty i ich konwergencja tworzą prawdziwe i trwałe podstawy osobowości”.
— Carl G. Jung

Mediacje to również czas, kiedy każdy może powiedzieć to, co chce i może mieć pewność, że nie zostanie zakrzyczany, zanim skończy. Mediator jest gospodarzem postępowania i pilnuje, aby strony dały sobie możliwość pełnego wypowiedzenia się, ale przy tym czuwa nad tym, aby zostały właściwie zrozumiane bez własnych nadinterpretacji, czy przeinaczeń. Jednak każdy przystępując do rozmów i mediacji musi zrozumieć, że krzykiem i narzucaniem własnej woli bez chęci, chociażby podjęcia próby zrozumienia perspektywy drugiej strony, nie pozwoli na żaden krok.

„Człowiek musi wypracować metodę rozwiązywania wszelkich konfliktów międzyludzkich, która odrzuca zemstę, agresję i odwet”.
— Martin Luther King Jr.

Mediacje są dobrowolne, nie są przymusem, a ich podjęcie do niczego nie zobowiązuje. Wszystko, co zostanie wypowiedziane podczas mediacji nie może zostać ujawnione i wykorzystane przeciwko drugiej stronie.

W biznesie i w życiu nie dostaniesz tego, na co zasługujesz, dostaniesz to, co wynegocjujesz.

Chester L. Karrass

Obyśmy nigdy nie negocjowali w strachu, ale obyśmy również nigdy nie bali się negocjować.

John F. Kennedy

Radca Prawny Katarzyna Brodziak – radca prawny, mediator sądowy, adwokat, założycielka kancelarii prawnej radcy prawnego i mediatora z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

radca prawny Katarzyna Brodziak - mediacje

1 grudzień 2025

Koszty mediacji – ile kosztuje mediator i czy to się opłaca?

Katarzyna Brodziak Prawo

Mediacje są dobrowolną alternatywą rozstrzygania sporów, usankcjonowaną przez przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Każdy, kto ma roszczenie i każdy przeciwko komu formułowane jest roszczenie, może na każdym etapie sporu podejmować próby przekierowania go na drogę polubownych rozmów, negocjacji. Mediacje mogą być prowadzone w każdej sprawie, poczynając od spraw rodzinnych po sprawy gospodarcze, a wszystko, co jest w ich toku omawiane, czy proponowane pozostaje tajemnicą, strony nie mogą wykorzystywać tych wiadomości przeciwko sobie. Podczas mediacji strony mają znacznie większą swobodę zarówno co do formułowanych wypowiedzi, jak i stawianych propozycji. Musimy pamiętać, że postępowanie sądowe jest sformalizowane i opiera się na konkretnych dowodach, a wyrok musi być rzeczowy i wykonalny.

Koszty mediacji

Koszty mediacji są zawsze mniejsze od kosztów prowadzonego postępowania sądowego i to nie ulega wątpliwości. Strony pokrywają je po połowie, dokonując płatności na konto mediatora.

Mediacje mogą być prowadzone na zlecenie Sądu w toku postępowania sądowego lub prywatnie, na podstawie umowy z mediatorem. Koszty mediacji zależą od tego, czy są to mediacje sądowe, czy prywatne.

Jeżeli strony decydują się na mediacje prywatne, to koszty ustala się indywidualnie i bezpośrednio z mediatorem prowadzącym sprawę. Dlatego przed podjęciem mediacji, najlepiej jest zapytać o tę kwestię w kancelarii mediacyjnej.

Jeśli mediacje prowadzone są na podstawie postanowienia Sądu, po wszczęciu postępowania sądowego, mediator obowiązany jest stosować stawki określone w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym z dnia 20 czerwca 2016r.

Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia:

W sprawach o prawa majątkowe wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 złotych i nie więcej niż 2000 złotych za całość postępowania mediacyjnego
W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 złotych, a za każde kolejne – 100 złotych, łącznie nie więcej niż 450 złotych.

3 Zwrotowi podlegają udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora poniesione w związku z przeprowadzeniem mediacji na pokrycie kosztów:

1)przejazdów – w wysokości i na warunkach określonych w przepisach dotyczących wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej;

2)wynajmu pomieszczenia niezbędnego do przeprowadzenia posiedzenia mediacyjnego, w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych za jedno posiedzenie;

3)korespondencji, w wysokości nieprzekraczającej 30 złotych.

Zgodnie z art. 1835 kodeksu postępowania cywilnego:

1. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z przeprowadzeniem mediacji, chyba że wyraził zgodę na prowadzenie mediacji bez wynagrodzenia. Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony.
2. Należności, o których mowa w § 1, mediator pobiera bezpośrednio od stron.
3. Należności, o których mowa w § 1, w części niewypłaconej przez strony, na wniosek mediatora ustala i przyznaje mediatorowi sąd. We wniosku mediator wskazuje wysokość niewypłaconych należności i zamieszcza oświadczenie o ich niewypłaceniu.
4. Przed przystąpieniem do postępowania mediacyjnego mediator poucza strony o kosztach postępowania mediacyjnego i sposobie pobrania należności mediatora.

Radca Prawny Katarzyna Brodziak-Grzyb – radca prawny, adwokat, mediator sądowy, założycielka Kancelarii prawnej i mediacyjnej Brodziak z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

3 listopad 2025

Rozwód bez podziału majątku – jakie są konsekwencje i czy warto tak robić?

Katarzyna Brodziak Prawo

Ile ludzi, tyle historii – różne doświadczenia, losy i perspektywy powodują, że nie zawsze małżonkom, którzy opuszczają wspólny majątek zależy na jego odzyskaniu w przypadającym im udziale. Czasem znacznie ważniejsze – ponad wszelkie dobra materialne, staje się uwolnienie z nieszczęśliwego małżeństwa, gdzie konflikty i negatywne emocje dominują nad miłością i wzajemnym szacunkiem, a ucieczka od toksycznego środowiska jest szansą na odzyskanie kontroli nad własnym życiem, pełnym możliwości oraz osobistego rozwoju z osiągnięciem spokoju, stabilizacji i poczucia odzyskania utraconych wartości.

Rozwód, a podział majątku wspólnego.

Rozwód, a podział majątku wspólnego to z reguły dwie odrębne sprawy, które wbrew pozorom, mogą nie mieć ze sobą żadnego związku. W klasycznym przykładzie, małżonkowie najpierw przeprowadzają postępowanie sądowe o rozwód, a następnie decydują w jaki sposób chcą rozstrzygnąć temat ich wspólnego majątku. Każdy rozwód musi odbyć się w Sądzie, bowiem w obecnie obowiązujących realiach, nie ma innych instrumentów prawnych mogących skutecznie rozwiązać węzeł małżeński. Z kolei podział majątku wspólnego można przeprowadzić również u notariusza, pod warunkiem że małżonkowie są zgodni co do sposobu tego podziału.

Zobacz więcej o podziale majątku przy rozwodzie w naszym artykule: https://kancelaria-brodziak-grzyb.pl/2017/09/10/podzial-majatku-przy-rozwodzie/

Czy po wyroku rozwodowym muszę przeprowadzać postępowanie o podział majątku wspólnego?

Nie. Po zakończeniu sprawy o rozwód nie ma prawnych wymogów podziału majątku wspólnego. Małżonkowie w istocie sami decydują, czy chcą dzielić zgromadzony majątek i kiedy. Mogą to zrobić nawet wiele lat po rozwodzie, bez obaw o przedawnienie. Mogą również nigdy nie przeprowadzać takiego postępowania, jednak należy liczyć się z konsekwencjami takiego stanu rzeczy.

Spotykam się, wcale nie rzadko z sytuacjami, w których Klient/ka do Kancelarii zgłasza się w sprawie o podział majątku wspólnego będąc już wiele lat po rozwodzie, czasem nawet 20-30 lat. I co ciekawe, powodem tego nie jest chęć osiągnięcia korzyści majątkowej z dawno zapomnianego majątku wspólnego, czy też nagła chęć podzielenia się nim z byłym małżonkiem, a konieczność uregulowania aktualnego stanu prawnego nieruchomości lub o zgrozo – korespondencja od Komornika.

Musisz bowiem wiedzieć, że będąc w związku małżeńskim w ustroju wspólności majątkowej, co do zasady wszystko co nabywacie w trakcie trwania małżeństwa jest wasze wspólne. Jeśli jesteście współwłaścicielami nieruchomości to odpowiadacie za nią wspólnie, niezależnie od tego kto ją zajmuje. Oznacza to, że nawet jeśli opuściłeś/aś dotychczasowe miejsce wspólnego zamieszkania (mieszkanie, dom), które jest waszym wspólnym majątkiem, a nie dokonałeś podziału to nie zwalnia Cię to z obowiązku uiszczania stałych opłat związanych z nieruchomością. Może się zatem okazać, że po latach od wyprowadzki, zapuka do Ciebie komornik, gdy okaże się, że były małżonek nie uiszczał np. obowiązujących opłat czynszowych, doprowadzając tym samym do zadłużenia.

Brak dokonania formalnego podziału majątku wspólnego będzie również kłopotem w przypadku chęci zbycia prawa do nieruchomości, czyli sprzedaży lub darowizny. Jeśli były małżonek wciąż widnieje w księgach wieczystych lub dokumentach własności, nie uda nam się sprzedać lub darować domu, czy mieszkania bez jego zgody i osobistego udziału.

Nie należy zatem zostawiać spraw wspólnego majątku bez rozstrzygnięcia. Jeśli nawet nie chcesz od byłego małżonka/małżonki podziału majątku, czy spłaty to spotkaj się z nim/nią u notariusza w celu nieodpłatnego przekazania mu swojego udziału, tak aby uwolnić się od odpowiedzialności za koszty związane z jej eksploatacją i potencjalnych problemów.

Radca Prawny Katarzyna Brodziak-Grzyb – radca prawny, mediator sądowy, pozaetatowy członek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, założycielka kancelarii prawnej Brodziak-Grzyb z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

1 październik 2025

Mediacja, a rozprawa sądowa – którą drogę wybrać?

Katarzyna Brodziak Prawo

Istnieją sprawy, które można rozwiązać w drodze wzajemnych ustępstw, wypracowanych podczas wspólnych rozmów, negocjacji, mediacji. Często bywa tak, że osiągnięcie szybkiego konsensusu pozwala na zaoszczędzenie stronom czasu, ale przede wszystkim środków finansowych i jest zdecydowanie atrakcyjniejszym rozwiązaniem, aniżeli prowadzenie długoletnich, męczących sporów sądowych, które w ostatecznym rozrachunku i tak nie przynoszą żadnej ze stron – oczekiwanych rezultatów. Liczne sprawy sądowe, zbyt mała ilość sędziów, biegłych i specjalistów powodują, że Sądy są przeciążone, a sprawy toczą się latami. Oczekiwanie na wyrok jest dla wielu gehenną, w którą zaangażowane są niejednokrotnie całe rodziny, najbliżsi. Wiele spraw jest sporym polem do prowadzenia mediacji, podczas których można w sposób nieskrępowany wypowiedzieć swoje wzajemne żale i pretensje, które często pozwalają stronom na zupełnie inny pogląd sytuacji. Mediacje mają tez na celu łagodzenie istniejącego konfliktu, a nie jego eskalowanie. Pozwalają również zorientować się stronom, co mogą zyskać, a co stracić na długoletnim, wykańczającym procesie. Zgodnie z art. 5 kodeksu postępowania cywilnego w sprawach, których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji.

Jak trafić ma mediacje?

Mediacje mogą być prowadzone dwojako, albo prywatnie – poza postępowaniem sądowym na podstawie umowy z mediatorem, albo na podstawie postanowienia Sądu, za zgodą obu Stron po wszczęciu postępowania sądowego. Ugoda wypracowana w toku takich mediacji podlega zatwierdzeniu przez Sąd.

Podstawową zasadą każdej mediacji jest dobrowolność, nikt nie może zostać zmuszony do mediowania. Mediacje są poufne i wszystko, co było ich przedmiotem, nie może zostać wykorzystane przeciwko stronom.

Najczęstszą formą mediowania są mediacje, które prowadzone są na zlecenie Sądu już po wytoczeniu powództwa. Mediator wyznaczany jest z listy mediatorów stałych, który spotyka się ze stronami i podejmuje próby wypracowania ugody. Treść ugody przesyłana jest wówczas przez mediatora do Sądu i Sąd zatwierdzając ugodę, umarza postępowanie sądowe.

Mediacje można również prowadzić poza postępowaniem sądowym

Mediacje mogą być prowadzone wyłącznie za zgodą i przy udziale obu stron. Jeżeli stronom uda się osiągnąć porozumienie, tak sporządzoną ugodę przekazuje się do Sądu wraz z wnioskiem o jej zatwierdzenie.

Przykładem może być planowany przez strony rozwód. Jeśli małżonkowie chcą rozwieść się polubownie, czują, że są w stanie wypracować wspólnie obowiązkowe punkty rozwodu, tak aby sprawa odbyła się szybko i sprawnie bez wyciągania przysłowiowych ”brudów” – to spotkanie z mediatorem jest bardzo dobrym i często praktykowanym rozwiązaniem. Mediator wyjaśnia stronom cały proces i sporządza treść ugody, którą następnie strony przedkładają w Sądzie celem wydania wyroku zgodnego z jej postanowieniami. W ostatnim czasie mediacje przybierają na sile, strony chętnie siadają do stołu mediacyjnego, aby rozmawiać i osiągnąć porozumienie, co pozwala zaoszczędzić koszty i czas, a także ostudzić towarzyszące emocje.

Rozwód w zdecydowanej większości niesie za sobą konieczność uregulowania spraw związanych z małoletnimi wspólnymi dziećmi małżonków. W tym kontekście tym większego znaczenia nabiera mediacja i próba osiągnięcia przez małżonków wspólnych rozwiązań. Każda ze spraw w istocie nadaje się do mediowania, w ostatnim czasie, aby uniknąć długotrwałego postępowania sądowego, strony decydują się na mediacje w sprawach alimentów, kontaktów z dziećmi, rozwodu etc. W przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody, mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.

Każdy mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji

Postępowanie mediacyjne nie jest jawne. Mediator, strony i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym są obowiązane zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedziały się w związku z prowadzeniem mediacji. Strony mogą zwolnić mediatora i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym z tego obowiązku. Bezskuteczne jest powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w postępowaniu mediacyjnym.

Radca Prawny Katarzyna Brodziak-Grzyb Częstochowa – radca prawny, adwokat, mediator sądowy, założycielka kancelarii prawnej Brodziak-Grzyb z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

Siedziba Kancelarii (radca prawny, adwokat) znajduje się w Częstochowie przy ul. Dąbrowskiego 26 lok. 2, jednakże zasięg terytorialny i termin świadczonych usług jest dostosowany do potrzeb naszych Klientów. Jeżeli mieszkasz w takich miejscowościach jak Częstochowa Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłobuck, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Krzepice, Lipie, Miedźno, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Opatów, Panki, Poczesna, Popów, Przystajń, Rędziny, Starcza i Wręczyca Wielka, Lubliniec, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Pawonków i Woźniki, Myszków, Dąbrowa Zielona, Irządze, Koniecpol, Koziegłowy, Kroczyce, Lelów, Niegowa, Poraj, Przyrów, Szczekociny, Włodowice i Żarki – to Sądem, który będzie właściwy do przeprowadzenia postępowania, będzie Sąd Okręgowy w Częstochowie.

25 sierpień 2025

Nabycie nieruchomości do majątku osobistego w trakcie małżeństwa – czy to możliwe?

Katarzyna Brodziak Prawo

Jak to jest z tym majątkiem w trakcie trwania małżeństwa?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy rozróżnia majątek wspólny małżonków i majątek osobisty każdego z małżonków. Majątek wspólny, to taki majątek, który na wypadek sprawy o podział majątku między małżonkami podlegać musi podziałowi, rozliczeniu i odpowiednim spłatom. Majątek osobisty jest majątkiem wyłącznie tego małżonka, do którego należy i nie podlega w żadnym zakresie podziałowi, a drugi małżonek nie może czynić sobie do niego jako takich roszczeń. Często potocznie przyjmuje się, że będąc w małżeństwie i posiadając tak zwaną wspólność majątkową wszystko jest wspólne, a jakiekolwiek nabycie nowych składników w tym czasie, wchodzi do majątku wspólnego. Nie zawsze jednak tak musi być i pomimo pozostawania w małżeństwie, w którym dodatkowo panuje ustrój wspólności małżeńskiej – można stać się wyłącznym właścicielem składnika majątkowego, nie dzieląc go z małżonkiem.

Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym

1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny).Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Kodeks w § 2 przedstawia otwarty katalog składników, które należą do majątku wspólnego i są to m.in.:

1)pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2)dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3)środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4)kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230, 1429, 1672 i 1941);

5)środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz.Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz.U. poz. 1843) każdego z małżonków.

Co zatem jest majątkiem osobistym?

W tym zakresie przepisy również formułują katalog, zgodnie z którym do majątku osobistego należą:

1)przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2)przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3)prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4)przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5)prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6)przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb, lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7)wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8)przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9)prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10)przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Powszechnie się wie, że to, co nabyliśmy przed zawarciem związku małżeńskiego, należy faktycznie do majątku osobistego i nie podlega podziałowi.

Nabycie majątku osobistego w małżeństwie

Jednak również będąc w małżeństwie, w którym panuje wspólnota małżeńska możesz nabyć majątek, który będzie wyłącznie twoim majątkiem osobistym. W praktyce najczęściej dzieje się to poprzez darowizny na rzecz wyłącznie jednego małżonka i poprzez dziedziczenie. Gromadzenie majątku w ten sposób powoduje, że nie musisz dzielić się nim z małżonkiem.

Musisz jednak pamiętać, że przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

W kontekście majątku osobistego, wiedzieć również musisz, że w myśl art. 45 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.
2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.
3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

Siedziba Kancelarii (radca prawny, adwokat) znajduje się w Częstochowie przy ul. Dąbrowskiego 26 lok. 2, jednakże zasięg terytorialny i termin świadczonych usług jest dostosowany do potrzeb naszych Klientów. Jeżeli mieszkasz w takich miejscowościach jak Częstochowa Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłobuck, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Krzepice, Lipie, Miedźno, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Opatów, Panki, Poczesna, Popów, Przystajń, Rędziny, Starcza i Wręczyca Wielka, Lubliniec, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Pawonków i Woźniki, Myszków, Dąbrowa Zielona, Irządze, Koniecpol, Koziegłowy, Kroczyce, Lelów, Niegowa, Poraj, Przyrów, Szczekociny, Włodowice i Żarki – to Sądem, który będzie właściwy do przeprowadzenia postępowania, będzie Sąd Okręgowy w Częstochowie.

16 lipiec 2025

Wspólne mieszkanie po rozwodzie – kto może zostać, a kto musi się wyprowadzić?

Katarzyna Brodziak Prawo

Rozwód to nie tylko kwestia rozprawy rozwodowej i orzeczenia przez Sąd o rozwiązaniu małżeństwa. Każdy rozwód pociąga za sobą mniej lub bardziej dotkliwe konsekwencje, które należy uwzględnić decydując się na rozstanie. Należy pomyśleć o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania dzieci, kontaktach, alimentach, majątku wspólnym. Z pewnością decyzje będą znacznie łatwiejsze, kiedy małżonkowie nie posiadają wspólnych dzieci, czy wspólnego dorobku. Rozwodząc się należy również zastanowić się nad tym jak dalej będzie wyglądała kwestia mieszkania, szczególnie jeśli małżonkowie są współwłaścicielami mieszkania lub domu, który wspólnie budowali angażując w to swoje wszelkie oszczędności.

Wspólne mieszkanie, a rozwód

Należy na wstępie wyjaśnić, że zajmowanie wspólnie przez małżonków jednego mieszkania, czy domu nie jest przeszkodą do orzeczenia rozwodu. Takie sytuacje wbrew pozorom nie są rzadkością. Wynika to najczęściej z braku funduszy na wynajęcie innego lokalu lub silne przywiązanie do nieruchomości, szczególnie jeśli stanowi ona własność małżonków. Sąd, który orzeka rozwód bada przede wszystkim czy ustały wszystkie więzi małżeńskie pomiędzy stronami. Można bowiem zajmować wspólny lokal pomimo ustania łączących małżonków relacji, gdyż zamieszkiwanie nie świadczy o tym, że wciąż istnieją właściwe dla małżeństwa cechy. Osobne sypialnie, osobne łóżka, oddzielne konta i pieniądze, osobne spożywanie posiłków i prowadzenie gospodarstwa domowego może mieć zastosowanie nawet jeśli mąż i żona zajmują razem jedną nieruchomość. Sąd Apelacyjny w Katowicach w jednym ze swoich wyroków wskazał, że jeżeli nawet przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, które są wywołane szczególnymi okolicznościami (np. wspólnym zamieszkiwaniem), wówczas rozkład pożycia można mimo to uznać za zupełny (wyrok SA w Katowicach z dnia 28.10.2004 r., sygn. I ACa 375/04).

Czy Sąd rozwodowy może zdecydować, kto jaką część nieruchomości będzie zajmował po rozwodzie?

Jeśli strony o to wnoszą w pozwie o rozwód, to Sąd orzekając rozwód może w wyroku określić sposób korzystania z zajmowanego wspólnie mieszkania, czy domu. Zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym:

Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.

Orzeczenie przez Sąd, w jaki sposób małżonkowie mają korzystać ze wspólnie zajmowanej nieruchomości, aby nie ’’wchodzić sobie w drogę’’ nie jest równoznaczne z rozdysponowaniem majątkiem. Jest to tylko sposób korzystania, kwestie majątkowe rozstrzyga się najczęściej w odrębnym postępowaniu przed Sądem Rejonowym w sprawie o podział majątku wspólnego. To do decyzji małżonków należy, czy chcą, aby Sąd określił kto i w jaki sposób może korzystać z poszczególnych pomieszczeń mieszkania czy domu po rozwodzie. Jeśli małżonkowie nie mieszkają już wspólnie lub są zgodni w tym zakresie, Sąd rozwodowy nie będzie się tym zajmował.

Sąd ma również uprawnienie do tego, aby w wyroku rozwodowym orzec o eksmisji jednego z małżonków, jeżeli jego zachowanie jest na tyle naganne, że uniemożliwia bezpieczne i swobodne zamieszkiwanie. W praktyce są to sytuacje, gdy małżonek nadużywa alkoholu, stosuje przemoc słowną i fizyczną, niszczy wspólne mienie. Zachowania te muszą zostać udowodnione przez małżonka, który wnioskuje o eksmisję.

Zamieszkiwanie w lokalu małżonka

Zgodnie z art. 28 ¹Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego:

Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego.

Oznacza to, że nawet jeżeli prawo własności lub prawo do najmu przysługuje wyłącznie jednemu małżonkowi, drugi nieposiadający takiego prawa może zajmować i korzystać z lokalu w związku z okolicznością pozostawiania w małżeństwie. Przepis ten ma zastosowanie niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego. Małżonek korzystający z ww. normy traci to uprawnienie, jeżeli ustanie stosunek małżeństwa na skutek śmierci małżonka, rozwiązania małżeństwa przez rozwód, czy orzeczenia separacji.

Siedziba Kancelarii (radca prawny, adwokat) znajduje się w Częstochowie przy ul. Dąbrowskiego 26 lok. 2, jednakże zasięg terytorialny i termin świadczonych usług jest dostosowany do potrzeb naszych Klientów. Jeżeli mieszkasz w takich miejscowościach jak Częstochowa Blachownia, Janów, Kamienica Polska, Kłobuck, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Krzepice, Lipie, Miedźno, Mstów, Mykanów, Olsztyn, Opatów, Panki, Poczesna, Popów, Przystajń, Rędziny, Starcza i Wręczyca Wielka, Lubliniec, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin, Pawonków i Woźniki, Myszków, Dąbrowa Zielona, Irządze, Koniecpol, Koziegłowy, Kroczyce, Lelów, Niegowa, Poraj, Przyrów, Szczekociny, Włodowice i Żarki – to Sądem, który będzie właściwy do przeprowadzenia postępowania, będzie Sąd Okręgowy w Częstochowie.

16 czerwiec 2025

Jak zmienić nazwisko po rozwodzie i nie tylko? Krok po kroku procedura

Katarzyna Brodziak Prawo

Małżeństwo, a nazwisko

Wedle obowiązujących w Polsce reguł prawnych – małżeństwo zostaje zawarte, przede wszystkim wówczas, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. Kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia osobom zamierzającym zawrzeć małżeństwo doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące prawa i obowiązki małżonków oraz przepisy o nazwisku małżonków i o nazwisku ich dzieci. Kierownik urzędu stanu cywilnego zapytuje mężczyznę i kobietę, czy zamierzają zawrzeć ze sobą małżeństwo, a gdy oboje odpowiedzą na to pytanie twierdząco, wzywa ich do złożenia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński oraz oświadczeń w sprawie nazwisk małżonków i ich dzieci.

Nazwisko po zawarciu związku małżeńskiego

Zgodnie z art. 25 ustawy z 25 lutego 1964 kodeks rodzinny i opiekuńczy:

1. O nazwisku, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa, decyduje jego oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie może być złożone bezpośrednio po zawarciu małżeństwa albo przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa.
2. Małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko będące dotychczasowym nazwiskiem jednego z nich. Każdy z małżonków może również zachować swoje dotychczasowe nazwisko albo połączyć z nim dotychczasowe nazwisko drugiego małżonka. Nazwisko utworzone w wyniku połączenia nie może składać się z więcej niż dwóch członów.
3. W razie niezłożenia oświadczenia w sprawie nazwiska, każdy z małżonków zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko.

Małżeństwo daje nam możliwość wyboru przeróżnej konfiguracji nazwisk. Możemy pozostać przy swoim nazwisku, przyjąć nazwisko małżonka/ki lub je połączyć.

Rozwód, a nazwisko

Jeśli zdecydujemy się na przyjęcie nazwiska małżonka, powstaje pytanie co w przypadku potencjalnego rozpadu małżeństwa i w konsekwencji rozwodu. Należy wiedzieć bowiem, że Sąd, który wydaje wyrok w sprawie rozwodowej nie decyduje o nazwisku i nie zamieszcza takiej informacji w orzeczeniu.

Kwestię powyższą reguluje art. 59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym:

W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.

Użyty przez ustawodawcę zwrot ‘’może’’ wskazuje, że jest to własna, dowolna decyzja, a drugi małżonek nie ma żadnych instrumentów prawnych mogących mieć jakikolwiek wpływ na naszą decyzję.

Zgodnie z art. 18 ustawy z 28 listopada 2014 roku prawo o aktach stanu cywilnego:

Oświadczenia konieczne do uznania ojcostwa lub oświadczenia małżonków, że dziecko będzie nosić takie samo nazwisko, jakie nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko, oraz oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa, można złożyć przed wybranym kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem.

Co ważne, separacja nie pozwala na zmianę nazwiska. Z kolei w przypadku unieważnienia małżeństwa, wracamy do stanu poprzedniego, więc także do swojego byłego nazwiska.

Prawo do zmiany nazwiska przysługuje każdemu małżonkowi, który zmienił dotychczasowe nazwisko wskutek zawarcia małżeństwa. Jest to dobrowolna decyzja – wolna od jakiegokolwiek przymusu wynikającego z orzeczenia sądu czy też decyzji innego organu i niezależna od sposobu rozwiązania małżeństwa. Ustalenie zatem winy za rozkład pożycia małżeńskiego małżonka, który przyjął nazwisko drugiego współmałżonka, pozostaje całkowicie bez wpływu na możliwość skorzystania z tego uprawnienia.

Prawo do zmiany nazwiska przewidziane w art. 59 ma charakter osobisty. Skorzystanie z tej możliwości należy wyłącznie od woli małżonka, który zmienił swoje nazwisko po zawarciu małżeństwa.

Zmiana nazwiska po rozwodzie, krok po kroku

Zmiany nazwiska dokonuje się:

przez osobiste złożenie pisemnego oświadczenia przed kierownikiem dowolnego urzędu stanu cywilnego w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu,
kierownik urzędu stanu cywilnego podpisuje to oświadczenie i przekazuje do urzędu, w którym znajduje się akt małżeństwa, celem dokonania stosownej wzmianki,
organ administracji przyjmujący oświadczenie o powrocie do nazwiska nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia w formie decyzji czy postanowienia,
skutek w postaci zmiany nazwiska następuje poprzez samo złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę, zaś jego potwierdzeniem jest wzmianka w akcie stanu cywilnego, jakim jest akt małżeństwa.

Pamiętać należy, że 3-miesięczny termin do złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem związku małżeńskiego jest tzw. terminem zawitym, a zatem niepodlegającym przywróceniu ani przedłużeniu. Zaczyna on swój bieg od daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Nie należy składać wcześniej wniosku o zmianę nazwiska, gdyż będzie uznany za przedwczesny.

Radca Prawny Katarzyna Brodziak-Grzyb – radca prawny, mediator sądowy, pozaetatowy członek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, założycielka kancelarii prawnej Brodziak-Grzyb z siedzibą w Częstochowa. Moim celem jest, by nie żałowali Państwo przekroczenia progu mojej Kancelarii, do której serdecznie zapraszam.

15 maj 2025

Podział majątku wspólnego po rozwodzie – jak wygląda i na czym polega?

Katarzyna Brodziak Prawo

Życie pisze swoje scenariusze i stawia przed nami najmniej przewidywalne rozwiązania. Rozwód można poniekąd porównać do efektu domina, jego orzeczenie uruchamia szereg następujących po sobie zdarzeń. Klasyczną wersją jest najpierw rozwód, a następnie podział majątku po rozwodzie. Podział majątku jest bowiem możliwy dopiero po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, chyba, że małżonkowie mają już rozdzielność majątkową, uzyskaną w innym trybie aniżeli rozwód.

Podział majątku wspólnego po rozwodzie

Kwestię rozdzielności majątkowej reguluje kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wspólność majątkowa co do zasady powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego. Nie jest to jednak regułą, gdyż ustawodawca umożliwił małżonkom podjęcie decyzji w tym zakresie, wedle swojego uznania. Zgodnie bowiem z art. 47 kro:

1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.
2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

Jak wskazuje ww. regulacja, małżeńską umowę majątkową można zawrzeć przed zawarciem związku małżeńskiego, ale również w czasie trwania małżeństwa, nawet po wydaniu przez sąd orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód, ale jeszcze przed jego uprawomocnieniem się.

Rozdzielność powstaje bez naszej ingerencji, z mocy prawa z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Póki jednak wspólność trwa nie można majątku wspólnego dzielić, mówi o tym wyraźnie art. 37 kro:

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Rozdzielność majątkowa może powstać również w drodze umowy majątkowej małżeńskiej, orzeczenia separacji, ustanowienia w drodze orzeczenia sądowego rozdzielności majątkowej, ubezwłasnowolnienia, czy ogłoszenia upadłości. Oznacza to, że zakaz dokonywania podziału majątku wspólnego dotyczy okresu trwania wspólności ustawowej, który nie zawsze pokrywa się z czasem trwania związku małżeńskiego.

Jak wygląda i na czym polega podział majątku wspólnego?

Postępowanie w przedmiocie podziału majątku wspólnego z reguły wytacza się w odrębnym postępowaniu. Na wniosek jednego z małżonków sąd może już w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce jest to niezwykle rzadkie, gdyż byli małżonkowie zazwyczaj nie potrafią osiągnąć zgodnego rozwiązania, a tylko takie mogłoby uniknąć nadmiernej zwłoki.

Zgodnie z art. 566 kpc:

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami właściwy jest sąd miejsca położenia majątku, a jeżeli wspólność ustała przez śmierć jednego z małżonków – sąd spadku.

Jak stanowi art. 1106²§2 kpc:

Sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy majątek wspólny albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.

Postępowanie o podział majątku wspólnego jest tzw. postępowaniem nieprocesowym, a co za tym idzie podlega rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Zgodnie bowiem z art. 507 kpc: Sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy rejonowe, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.

Opłata od wniosku o podział majątku wspólnego wyznacza art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym:

Opłatę stałą w kwocie 1000 złotych pobiera się od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej.
Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

Opłaty dokonuje się na konto Sądu rozpoznającego wniosek o podział majątku wspólnego i załącza się potwierdzenie jej uiszczenia. Koszty związane z reprezentowaniem przez profesjonalnego pełnomocnika (radca prawny, adwokat) są kosztami odrębnymi i ustalanymi indywidualnie.

Co do zasady udziały małżonków są równe, jak wskazuje art. 43 kro:

1. Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Można jednak domagać się ustalenia nierównych udziałów:

2. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji.
3. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

W myśl art. 567 kpc:

1. W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.
2. W razie sporu co do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym sąd może w tym przedmiocie orzec postanowieniem wstępnym.
3. Do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych w paragrafie pierwszym stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.

Zobacz także:

https://kancelaria-brodziak-grzyb.pl/2024/10/02/rozwod-jakie-sa-jego-prawne-konsekwencje-rozwod-co-niesie-za-soba-rozwod-co-dalej/

https://kancelaria-brodziak-grzyb.pl/2024/11/12/postepowanie-dowodowe-w-sprawie-o-rozwod-jak-wyglada-na-czym-polega-i-jakie-sa-jego-cele/

https://kancelaria-brodziak-grzyb.pl/2024/09/20/odpowiedz-na-pozew-o-rozwod-w-jaki-sposob-ja-sporzadzic-i-w-jakim-terminie-zlozyc/

https://kancelaria-brodziak-grzyb.pl/2024/07/24/rozwod-czy-brac-prawnika-adwokat-czy-radca-prawny/

16 kwiecień 2025

Alimenty na rodzica – kiedy dziecko jest do tego zobowiązane?

Katarzyna Brodziak Prawo

Alimenty kojarzą się głównie z zobowiązaniem rodzica do zaspokajania potrzeb dziecka. Tymczasem, alimenty to nie tylko obowiązek rodzica względem dziecka, ale również obowiązek dorosłego dziecka względem rodzica.

Obowiązek alimentacyjny

Kwestię alimentów wobec rodziców reguluje USTAWA z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej k.r.o.)

Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny, płacenie alimentów) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Norma ta wskazuje, że obowiązek alimentacyjny obciąża wyłącznie krewnych w linii prostej (osoby, które pochodzą jedna od drugiej, czyli wstępni i zstępni) oraz rodzeństwo. Ustawodawca wskazał, że przedmiotem świadczenia alimentacyjnego stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. Chodzi tu o świadczenie pieniężne. Świadczenia alimentacyjne mają na celu zapewnić utrzymanie osoby uprawnionej.

Kolejność zobowiązanych

W myśl art. 129 k.r.o.:

1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
2.Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Jak wskazują ww. normy, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej bez limitu stopnia pokrewieństwa, ale w konkretnej wyżej wskazanej kolejności. Uprawniony do alimentacji może domagać się alimentów w pierwszej kolejności od swoich dzieci, a dopiero później od swoich rodziców. Jeżeli uprawnionym do alimentacji jest osoba dorosła, która ma np. dwoje dorosłych dzieci, i jednocześnie żyją jeszcze jej rodzice, do alimentów w pierwszej kolejności wobec takiej osoby, zobowiązane są jej dzieci. Jak wskazał ustawodawca, obowiązek alimentacyjny w linii bocznej obciąża tylko rodzeństwo – rodzone, jak i przyrodnie. Dalsi krewni uprawnionego w linii bocznej nie są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym.

Usprawiedliwione potrzeby rodzica i zarobkowe oraz majątkowe możliwości dziecka

Sąd, ustalając obowiązek alimentacyjny, ma obowiązek kierować się obowiązującymi w tym zakresie zasadami. Zgodnie bowiem z art. 135 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

W przypadku zatem krewnych zobligowanych do alimentów w tej samej kolejności (przykładowo dzieci), obowiązek alimentacyjny obciąża ich nie w częściach równych, ale w częściach odpowiadających ich możliwościom majątkowym i zarobkowym. Taki rodzic nie może żądać od jednego tylko swojego dziecka zaspokojenia w całości jego usprawiedliwionych potrzeb, kiedy inne dzieci w tym samym stopniu mogą świadczyć alimenty, choćby w znacznie mniejszej części. Przy dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych wobec zobowiązanych w tej samej kolejności, sąd ma więc obowiązek, przy ustalaniu wysokości świadczenia każdego z zobowiązanych, ustalić wysokość tego świadczenia odrębnie dla każdego z nich z uwzględnieniem ich możliwości zarobkowych i majątkowych. Mając na uwadze powyższe, tak wydany przez Sąd wyrok może zobowiązywać każde z dzieci do płacenia innej kwoty alimentów. Może również taki wyrok zasądzać alimenty od jednego z dzieci, a od drugiego powództwo oddalać jeżeli z uwagi na swoje możliwości majątkowe i zarobkowe nie jest on w stanie sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu względem swojego rodzica.

Co istotne, obowiązek dostarczania środków utrzymania uprawnionemu może być realizowany również poprzez ponoszenie opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej. Kwestie te reguluje ustawa o pomocy społecznej i tak zgodnie z art. 61 ust. 1 ww. ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej obciąża w pierwszej kolejności mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciela ustawowego z dochodów dziecka, w dalszej kolejności obowiązkiem ponoszenia opłat obciążeni są – małżonek oraz zstępni przed wstępnymi. Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter alimentacyjny.

Niedostatek rodzica

Ustalając zasadność alimentacji względem rodzica wziąć pod uwagę należy, że w myśl art. 133 § 2 kro poza wypadkiem obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Zgodnie ze stanowiskiem Sądów pojęcie niedostatku nie tylko odnosi się do takiego stanu gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków utrzymania, lecz określa także i taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie może ona w pełni zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb (np. SN z 29.09.1958 r. 2 Cr 817/57). Jednocześnie, w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego, wyraźnie zaznaczono, że zaspokojenie potrzeb każdego człowieka powinno nastąpić przede wszystkim z jego własnych środków. Dotyczy to dochodów z pracy, z majątku, ze świadczeń z ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego. Za osoby znajdujące się w niedostatku należy zatem uważać osoby, które własnymi siłami nie są w stanie zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb z uzyskiwanych dochodów.

Zasady współżycia społecznego

Życie pisze różne scenariusze, czasem bowiem spotykamy się z sytuacją kiedy to rodzic, który porzucił swoje dziecko, nie interesował się jego losami i nie uczestniczył w jego bieżącym wychowaniu, występuje do Sądu o zasądzenie alimentów. W takiej sytuacji żądanie alimentów staje się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 144¹ kro ). Zasady współżycia społecznego to nieskodyfikowane normy postępowania, funkcjonujące powszechnie w społeczeństwie i mające na celu ochronę społecznie akceptowanych wartości (czyli stanów rzeczy) lub dóbr niematerialnych. Ogólnie rzecz ujmując, uprawnionym jest przyjęcie, że przez zasady współżycia społecznego, należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania.